İslamın ikincil referansı olan Hadislerin tespitinde 2 yöntemin olduğu bir vakia.

1.yöntem: Usul-ü hadis kriterleri; senet ve rical’i tek tek inceleyerek hadisi nakleden ravilerin güvenilir zatlar olup/olmadığı sonucuna ulaşmak, buna göre hadis’e sahih/hasen/zayıf veya mevzu hükümlerinden birini vermek

2.Yöntem: Ümmetçe telakki bil-kabul görmüş Evliya ve Asfiyanın ilham keşif ve feraset yoluyla bazı hadislerin Rasulullaha ait olduğunu ifade etmeleri, bu yolla tespit edilen bazı hadisleri kitaplarına alıp, açıktan “hadis-i nebevî demeleri. 

Üçüncü bir yöntem daha varsa da muteber olmadığı için tâdad edilmedi: modern zamanlarda ortaya çıkmış “Hadisleri Kurana veya bilime arz etmek, evrensel kabullerle örtüşüp örtüşmediğine bakarak onları kabul veya reddetmek” yöntemi !

Cübbeli hoca vb diyor ?

“Biz Evliyanın, Ehli Sünnet ulemanın kitaplarında gördüğümüz hadisleri aynen naklederiz çünkü onlara muteber zatlardır, dinde bizden daha dikkatli ve hassastırlar, herhalde Muhammedin sas dinine muhalif olanı nakletmezler. Bazı zahir ulemanın bu tür hadislere “mevdu” demiş olmaları bir şey ifade etmez. “

Ebubekir Sifil hoca vb ise demekte:

“Bu olmaz! Evliya da hata eder Ulema da.. Hadis alimlerinin yorum ve değerlendirmelerine bağlı kalmalıyız”

Sonra Ebubekir Sifil hoca bir videoda: “Imam Gazali kendinden önce gelmiş Ebu Talib-i Mekki’ye hüsn-ü zan etmiş, kitabındaki hadisleri, konuları aynen kendi kitabına almış, sahih mi değil mi tetkik etmemiş..” diyor.

Cevap:

Bunu Huccetül İslam unvanına sahip bir zat -bu kadar ilmi ihtişamıyla- yapmışsa ki, yapmış -İtiraf ediyorsunuz- o zaman buradan bizim gibilere “İmam Gazali, Şarani, Rabbani gibi ilimde, fazilet ve takvada bizden kat kat üstün olan ulema ve asfiyaya hüsnü zan etmek ve naklettikleri hadisleri alıp nakletmek” yolu açılmaz mı ? Yani İmam Gazali Hadis ilminde itimad ettiği bir zata hüsn-ü zan edebiliyorsa biz de ederiz.

Ebubekir Sifil hoca diyor:

“Evliyalar da hata yapabilir, İmam Gazali de Imam Rabbani de hata yapabilir.!” Yani “onların naklettiği hadisler, söyledikleri sözler yüzde yüz doğru olmayabilir.”

Cevap:

Bu sözleri dinleyenin aklına şu geliyor: Huccet ül-İslam Imam Gazaliler, Evliyalar, Asfiyalar da hata yapabiliyorsa! demek ki Ebubekir Sifil hoca da hayli hayli hata yapabilir. Ibn-i Kayyim de yapar Elbani de yapar. Nitekim yapmışlar; başkasının “sahih” dediği bir çok hadise “mevzu” demişler !

Hem İmam Rabbani gibi cihan-şümul bir zatın hata yapma payı %5 ise! Sifilin elbani’nin hata ihtimali bizce %55 tir.

Şu halde biz yine Evliyadan, Imam-ı  Gazaliden, Imam-ı Rabbaniden yana tavır alırız ve onların sözlerini nakillerini tercih ederiz. Cübbeli hocam da bunu diyor ve bunu yapıyor.

‘Herkes hata yapabilir’ diyor ya Ebubekir Sifil hoca.. Kendisi işlediği şu büyük hatanın farkında değil: “Dinin ikincil kaynağını, Hadis usulünü savunacağım” derken Müslümanların bu zamanda din ve dindarlık adına sahip olduğu en büyük hazine ‘Ehlullah’a ve Ulemaya güven ve itimat’ hazinesini talan ediyor..!

Yıllar yılı modernistlerin oryantalistlerin yıkmak isteyip yıkamadığı bu “itimat kalesini” Ebubekir Sifil hoca içeriden biri sıfatıyla tahrip ediyor ve ümmeti ileri vaadede büyük bir felakete sevk ediyor..

Zira Ehl-i Sünnet camia bu kadar felsefe, küfür, fitne fücur arasında bu zamana dek dinini itikadını hella haramı muhafaza etti ise bunu “Üsul-ü Hadis kaidelerini” işleterek değil “ulemaya evliyaya sorgusuz itimat” ederek başarmıştır. Bu itimat cevherinin yok edilmesiyle meydana gelecek kaos ve felaketi tahmin edemiyorum..

‘Muhaddislerin usulünden çıkarsak İslam dini yıkılır, helal haram birbirine karışır” şeklinde ki kaygı ise yersizdir.

Zira tartışma konusu olan hadislerin hiç biri ahkam hadisi değil. Ne Cübbeli hoca, ne de dayandığı Imam-ı Rabbani, Gavs-ı Ceylani, İmam Gazali ve sair Meşayıh-i kiram.. hiç biri naklettikleri o tür manevi hadislerle bir haramın helal edilmesi veya bir helalin haram kılınması söz konusu olmamıştır. 

Ehl-i Keşif, helal haram konusunda bütünüyle fakih müctehitlerin ardında yürümüşler, ve ancak Şeriatın sükut ettiği noktalarda, ba-husus amellerin fazileti hususunda muhaddislerin icabında reddettiği o hadisleri de kabul edebilmişledir. Zaten Hadis uleması da bu iki konuda esnek olunabileceğini kabul ederler.

Şu halde “Selef-i sâlihine itimat” diyebileceğimiz bu ikinci yöntem yerleşik Usul-ü Hadis’e asla alternatif değil, onu yıkan, yok eden hiç değil. Belki o Üsul’ü tamamlayan bir ilavedir ve Keşf-i Sahih yöntemi el-hak doğrudur.

İmam Şa’rani Muhyiddin-i Arabinin naklettiği bu hadisi kitaplarda görmediğini ancak hadisin üzerinde “nübüvvet şuası” gördüğünü ifade etmektedir

Yazı içerisinde “bu iki usül bir birine muarız değil aslında” diyerek arayı bulma (telfik) iddiasında bulundum. sebebi şudur: Usulü hadis alimleri senete yoğunlaşır. bütün değerlendirme rical ve senet üzerindendir. senette kusur varsa zayıftır seneti hiç bulamadıysa veya senette kopukluk sakatlık varsa hadis mevzudur. Dolayısıyla burada “mevzu” demek “senedi yok” demektir ancak “Rasulullah bunu demedi” demek değildir veya “bu islama göre yanlış” da demek değildir. Çünkü muhaddisin elinden gelecek budur. Rivayet edenleri inceleyip karar vermek. bugünün tabiriyle çok da bilimsel/kesin/yanlışlanabilir bir yöntem değil aslında. zanna dayalı. Mesela raviler içinde bir yalancı varsa bütün rivayetlerini mevzu saymak ne kadar “kesin” olabilir ? “yalancı da bazen doğru söyler” demiyor muyuz ? İşte Meşayıhı kiram hazeratının feraseti, velayet nuru burada devreye giriyor…

Usulü hadis ilmini bu şekilde tartışmaya açmak aslında çok tehlikeli.. zira modernistler de (Kurana arz, bilme arz gibi) yeni yöntemler icad ederken benzer laflar ediyorlar.. ancak aradaki fark onlar kendilerine kapı açmak için bunu yapıyor biz ise kapıyı meşayıha kapatmamak için yapıyoruz.

Mantık ilminde bir kural vardır: 2 önerme (kadıyye) bir biriyle çelişkili (mütenakız) olması için bir çok yönden ortaklığı olması lazım. bu yönler: zaman, mekan, mevzu, mahmul, şart vs..
mesela: “Zeyd cahil” ve “Zeyd cahil değil” önermeleri birbiriyle çelişkili gibidir. ama eğer “aralarında zaman farkı var, biri geçen seneden bahsediyor diğeri şimdiden” diye açıklama yapılırsa çelişki kalkar.

Bunun gibi.. Ehlullahın konuştuğu saha ile Ehl-i Hadisin konuştuğu saha farklı.. aralarından mevzu (konu) birliği yok. Dolayısıyla aralarında muaraza/çelişki yok. Yani mesela “vatan sevgisi imandandır” hadisi hakkında ehli hadis “mevzu” derken Ehlullahın buna “hadistir sabittir” demesi arasında muaraza/çelişki yok. Çünkü konuştukları alanlar (mevzular) farklı. Birinci tayfa “bize ulaşmış senedi” nefyederken, ikinci tayfa doğrudan “hadisin Rasulullaha aidiyetini” ifade etmektedirler. Yani aynı konudan bahsetmiyorlar ki aralarında çelişki olsun!

Tamam arada bir muhalefet evet var; O da hadislerin Rasulullaha aidiyetini tespitte “usul-ü hadis” ilminden başka bir usulün varlığını kabul noktasıdır. Muhaddisler bunun dışında bir yol yordam yok derken Ehlullah “keşif ilham ve feraset yoluyla” senedi aşarak, doğrudan hadisin nuraniyetine nazar ederek tespit edebiliyoruz” demektedirler. Evet keşif ve ilham Ehli Sünnet menhecinde “ilim elde etme yolu” sayılmadığından bu yöntem geçersiz denilebilir.. Ehlullah, bunun farkında olarak islamın erkanı sayılan alanlarda bu kapıyı aralamamış, fıkıh, akaid konularındaki bütün hadislerin tahricini zahir ulemaya bırakmış ve arkalarından gitmiştir. Bu iki sahanın dışında kalan ve islamda nispeten önemsiz sayılan diğer sahalarda ancak manevi istihraç usulüne müracaat etmişlerdir. Şu halde hiç bir sıkıntı yok

Allahu A’lem

Netice:

İmam Gazali, İmam Rabbani ve şimdilerde Mahmud Efendi, Cübbeli hocaefendilerin yolundan giderek Evliyaya, geçmiş Ehli Sünnet ulemaya olan avamın saf itikat ve itimadını muhafaza etmelidir, sözlerini kabul etmeli ve nakillerini tartışmaya açmamalıdır. ve asla Talha, Sifil gibi hocaların kaprislerine uyup  gafletle bu muazzam hazineyi feda etmemelidir. Ümmetin ortak değerleri olan Evliya ve Asfiyayı tartışma konusu asla yapmamalıdır.

isa erdoğan 29.09.2016 Cevatpaşa

Not: Aşağıdaki yorumlarda konuyla ilgili 2021 kasım ayında yapılmış bir tartışma var. alttan yukarı doğru okunursa soru cevap itiraz yanıt sırası doğru olacaktır.