Dersler: ve Kitaplar
- Tecvîd :
Tecvîd-i Türkî, Tecvîd-i manzûm,
Şâtıbî, Şir‘a ve Şerh’i, Bur’iyye - Hat :
Yazı çeşitleri: Sülüs, Nesih, Talik, Divânî - Lugat :
Yûsuf, Ferişte, Tarîf-i Seyyid, Ahterî,
Sıhâh, Vankulu, Kâmûs - Akâid :
Birgili, Manzûm akâid, Hısnu’l-hasîn,
Emâlî, Fıkh-ı ekber, Manzûm-i rûmî, Tertîb-i ‘ulûm - Fıkh :
Munyet musalli, Tuhfe, Talîm-i muâllim, Şerh-i Halebî, Vikâye,
Mültekâ, Eşbâh u nezâir, Mecmau’l-bahr, İbn Melek, Durer, Hidâye - Ahlak :
Hilye-i Hâkânî, Hayriyye, Attâr Pend,
Gülistân, Bostân, Tarîkat - Sarf :
Emsile, Binâ, Maksûd, İzzî, Merâh,
Şâfiye, Çârperd - Furs (Farsça) :
Şâhidî, Nisâb-ı sibyân, Divân-ı Hâfız,
Farsî Halîmî, Nimetullâh - Nahv :
Avâmil, Küçük avâmil, Unmûzec,
Hadâik, İzhâr, Netâic, Kâfiye, Câmî - Mantık :
Îsâgocî, Husâm Kâtî, Muhyiddîn, Fenârî, Kul Ahmed, Velediyye,
Şemsiyye, Kutb, Seyyid, Dâvud, Tehzîb, Celâl, Mîr - Âdâb :
Huseyn, Şerh Azud, Mîr, Zeyn, Takrîr-(i) kavânîn (Saçaklı) - Meânî :
Telhîs, Mutavvel - Beyân :
İstiâre - Vad’ı :
Şerh Adud - Arûz :
Endelûsî - Kavâfî :
Nâbulîsî - İlm-i hikmet :
Kadî-mîr, Lârî, Hikmet el-ayn, Mirzacân - Kelâm :
Şerh-i akâid, Hayâlî, İsbât-ı vâcib - Hendese :
Eşkâl-i tesîs şerhi - Hisâb :
Hulâsa, İbn Çullî - İlm-i heyet :
Şerh-i Çagmîn, Bircendî - İlm-i amel – İlm-i âlât :
Usturlâb, Bist Bâb, Rub-ı müceyyeb, Rub-ı mukantar - Cografya :
Takvîm-i buldân - İlm-i zîc – İlm-i takvîm :
Si Fasl-ı Tusî, Ruznâmeler - İlm-i nücûm :
Tahsili, Tertîb içerisinde hatardur. - Tıb ilmi :
Tıb - İlm-i teşrih :
Teşrîh, - ilm-i tıbb-ı nebî :
Tıbb-ı Nebî - İlm-i ferâiz :
Sirâc - Usûl-i fıkh :
Tavdîh, Tasrîh, Telvîh, Muntehâ, Muhtasar - Usûl-i hadîs :
Nuhbe - İlm-i hadîs :
Metn-i meşârik, Mebârik (İbn Melek) - Tefsîr :
Beyzâvî
Not: Bu liste aşağıdaki manzum eserden çıkarılmıştır. Hata varsa lütfen iletişim sayfasından bize ulaşınız. e-mail: isaerdoan@hotmail.com
Hâzâ Kitâb-ı Tertîb-i ‘Ulûm
Allâh adınuñ ‘avniyle eshel
Ben bu kitâbı bed’ itdüm evvel
El-hamdu li’llâh halk itdi insân
Nefh itdi rûhı bahş itdi îmân
Hem virdi ‘ilmi hem hilm ü ânı
Hem ‘akl u fehm u nutk u beyânı
Olsun sala‘vât ol Peygamber’e hem
Âline her ân sahbına her dem
Ba‘de edâ-i mâ huve el-vâcib
Dir Hakkı yazdum mevzûn kitâbı
Derc itdüm anda on iki bâbı
Evvelki bâbı ‘ilme delâlet
İkinci bâbı icmâl-i âlet
Üçünci bâbı Kur’ân u hatdur
Dördünci bâbı fıkh u lugatdur
Hem bâb-ı hâmis tasrîfi şâmil
Altıncı bâbı nahv u ‘avâmil
Yedinci bâbı mantık degül mi
Hem bâb-ı sâmin âdâb ‘ilmi
Hem bâb-ı tâsi‘ ‘ilm-i me‘ânî
Onuncı bâbı hikmet beyânı
Hoş cüz’iyâta on bir vusûldür
Hem on ikinci bâbı usûldür
Çûn bu kitâbı kıldum müretteb
Hem yüz yigirmi beş beyt olup hep
Adın didüm Tertîb-i ‘ulûm’dur
Zîrâ fünûn-ı ‘ilme rüsûmdur
Müstef‘ilâtün müstef‘ilâtün
Veznu’l-müreffel huve muzmirât
Evvelki bâbı ‘ilme delâlet
Ey ‘ilmi tâlib v’ey tab‘ı eslem
Hem fehmi zîrek ‘aklı müsellem
Allâh bize iş ‘arz eylemişdür
‘İlm ü ‘amel hem farz eylemişdür
Olmak dilerseñ kâmil efendi
Cândan kabul it bu nush u pendi
Kul olma halka âzâde cânsın
Hikmet itürmiş hem arayansın
İtme teehhül kâm almadukça
Bahr-i ‘ulûma bir dalmadukça
Göç karyeden giç evden dükkândan
Gel hücreye kaç havf u ziyândan
Ol ehl-i ‘ilme tenhâ mekândur
Hısn-i metîndür dâru’l-emândur
Hücre güzeldür medrese hoşdur
Ol pür ‘ilimdür taşrası boşdur
Bulmak dilersen emn ü selâmet
Gir hücreye kıl sabr u kanâat
Oku yaz anda kesb-i kemâl it
Her ‘ilmi ögren gavrına hem yit
Bir günde oku sen iki dersi
Bir mâdde bir de şer‘î yâ Fârsî
Fevt itme dersi ‘ömr itme zâyi‘
Tut ders ü devri her işe mâni‘
‘İlm ile olsun fikr ü hayâlüñ
Ta düzgün ide Hak cümle hâlüñ
Her hafta beş gün tahsîl idersin
Cum‘a vü sâlı ta‘tîl idersin
Her ne okursañ ger çoğ u ger az
Her bir kitâbı sen ders-be-ders yaz
Sâbit-i sahîh tok yaz kitâbuñ
Ölmez oğuldur kalsun sevâbuñ
Sen ‘ilmi saklı hîç tutmayasın
Şâkird okıt kim unutmayasın
Zîrek şerîk ü sâlih refîki
Bulduñsa âsân hoca şefîki
Bunlarla otur yârâna gitme
Karışma halka hem sohbet itme
İkinci bâbı icmâl-i âlet
Bil ‘ilm-i âlet ‘ilm-i ‘Arab’dur
On ikidür ol cümle Edeb’dür
‘İlm-i lugatdür bil istibâkı
Sâni vü sâlis sarf u iştikâkı
‘İlm-i nahvdür râbi‘ bil anı
Oldı beşinci ‘ilm-i meânî
Altıncı çünki ‘ilm-i beyândur
Vaz‘ u bedî‘ de andan nişândur
Sâbi‘ ü sâmin eş‘âra vâki
‘İlm-i ‘arûz u ‘ilm-i kavâfî
Bil ‘ilm-i tasi‘ inşâ-ı nesri
Bil ‘ilm-i ‘âşir inşâd-ı şi‘ri
Hâdî ‘aşerdür bil ‘ilm-i imlâ
Sânî ‘aşerdür âdâb-ı ‘ulyâ
Ammâ bu yerler kim ‘Arz-ı Rûm’dur
Tertîb-i ‘ilmi başka rusûmdür
Üçünci bâbı Kur’ân u Hattdur
Ger Arz-ı Rûm’da kalmak dilerseñ
Bahr-ı ‘ulûma dalmak dilerseñ
‘Âdetçe oku tertîb-i ‘ilmi
Tahsîl ide gör ‘ilm ile hilmi
‘İlm ü hilm çun hulk-i Hudâ’dur
Anı bulan dil gamdan cüdâdur
İki cihânda ‘izzet ‘ilimdür
Hem cân u dilde lezzet hilimdür
Kur’ân’ı evvel hatm eyle andan
Tecvîd-i Türkî ezberle cândan
Tecvîdle çün ki hatm indüresün
Her dersi otuz üç döndüresün
Her günde bir ders al bir de meşk al
Tekrâr-ı ders it meşke meyil sal
Hatt-ı sülüsden üç ebced eyle
Dördünci kez yaz hendese ile
Neshi de meşk it ebcedle bir kaç
Ta‘lîki hoş yaz rızk kapusın aç
Kur’ân hattı çûn hatm idersin
Haftada beş gün derse gidersin
Dördünci Bâbı Fıkh u Lugatdur
‘İlm-i lugatden başlarsañ evvel
Manzûm kitâblar hıfzıdur eshel
Yûsuf lugat hoş bil Birgili hem
Fehm it ki oldur din içre elzem
Andan okursun Münyet Musallî
Tuhfe fıkıhdan bil bul tesellî
Ta‘lîm-i Mu‘allim hoş fehm idersin
‘İlmüñ tarîkın bulur gidersin
Bunlarla hıfz it manzûm ‘Akâid
Hem Şükr-nâme bil bul kavâ‘id
Bâb-ı şurûtı Manzûm-i rûmî
Hem oku hıfz it Tertîb-‘ulûm’ı
Manzûm Hilye-i Hâkânî’yi bil
Hayriyye’yi bil ol hayra nâil
Dîvânî hattın bil ama yazma
Dünyâya mâil olup da azma
Hem Bâb-ı hâmis Tasrîfi Şâmil
Pes ‘ilm-i sarf hem iştikâkdan
Emsile hıfz it çok okumakdan
Andan Binâ’yı hıfz eyle muhkem
Maksûd’ı fehm it maksûdını hem
‘İzzî’yi hıfz it i‘lâlini yap
Oku Merâh’ı bil de sarfdan sap
Sarf-ila oku Fârsî lugatı
Bil Şâhidî’yi iç âb-hayâtı
Andan Nisâb-ı sıbyân bulursuñ
Genc-i lugâta mâlik olursuñ
‘Attar Pend’in hıfz eyle cândan
Ahlâk ‘ilmin hoş öğren andan
Altıncı bâbı Nahv u ‘Avâmil
‘İlm-i nahv’den hıfz it ‘Avâmil
Terkîbini hem zabt eyle kâmil
Küçük ‘Avâmil bilgil muvâfık
Unmûzec oku dinle Hadâyik
İzhâr’ı oku işit Netâyic
Kâfiyye hıfz it Câmî işit giç
Gel yine sarfı kendüne iş it
Şâfiyye hıfz it Çârperd’e yit
Hem ‘ilm-i hattuñ hıfzın tamâm it
Çûn ‘ilm imlâdur ihtimâm it
Nahv-ile oku Fârsî Ferişte
Seyr it Gülistân hem Bostan işte
Dîvân-ı Hâfız bil anla râzı
Oldur hakîkî oldur mecâzî
Yedinci bâbı mantık degül mi
‘İlm-i hikemden bil mantık akdem
Îsâgocî bul hıfz it mukaddem
Andan Hüsâm Kâtî görürsin
Anuñla Muhyiddîn’de yörürsin
Oku Fenârî, Kul Ahmed işit
Bil Velediyye âdâb ile git
Şemsiyye oku hem Kutb-i mantık
Dâvud u Seyyid bil ol müdekkik
Tehzîb’i hıfz it oku Celâl’i
Mîr ile bulsun mantık kemâli
Mantıkla oku Tecvîd-i manzûm
Bil Şâtıbî hem Bur’iyye ma‘lûm
Şerh-i Halebî bul bil mesâil
Oku Vikâye ol aña mâil
Hem bâb-ı sâmin âdâb ‘ilmi
Âdâbı öğren oku Huseyn’i
Şerh-i ‘Adud’la bul Mîr <ü> Zeyn’i
Merhûm Saçaklı öğretmiş âyin
Âdâbdan eyle Takrîr Kavânîn
Hısnu’l-hasîn kıl âdâba rehber
Hıfz it Emâlî hem Fıkh-ı ekber
Ta‘rif-i Seyyid bil ıstılâhı
Hem Ahterî’den zabt it Sıhâh’ı
Vankulı’nı bil Kâmûs’a bul râh
Fârsî Halîmî bil Ni‘metullâh
Hem bâb-ı tâsi‘ ‘ilm-i me‘ânî
‘İlm-i me‘ânî oku mükemmel
Telhîs’i hıfz it añla Mutavvel
‘İlm-i beyândan bil İsti‘âre
Vaz‘ u bedî‘i hem anda ara
Bunlarla bile hem bil ‘arûzı
Şerh-i ‘Adud bil vaz‘uñ furûzı
‘İlm-i ‘arûzdan bil Endulîsî
‘İlm-i kavâfîden Nâbulîsî
Onuncı bâbı hikmet beyânı
Bil ‘ilm-i hikmet bul Kâdı-mîr’i
Hem Mollâ Lârî düşdügi yeri
‘İlm-i kelâmdan hem kalma hâlî
Şerh-i ‘akâid bil hem Hayâlî’
Bil Hikmetu’l-‘ayn ü Mîrza-cân’ı
İsbât-ı vâcib lazım bil anı
Bil Muhtasar’dan koy Müntehâ’sın
Bul külliyâtuñ bu intihâsın
Hikmetle bile ol şer‘a nâzır
Bil Mültekâ hem Eşbâh nezâir
Bil Mecma‘u’l-bahr İbn-i Melek’den
Dört mezhebi bul kâm al felekden
Hoş cüz’iyyâta on bir vusûldür
Hikmetden oku hem cüz’iyâtı
Seyr it cihânı fehm it cihâtı
Hendese ‘ilmin okursan evvel
Eşkâl-i te’sîs şerh’in bil eshel
‘İlm-i hisâbdan oku Hulâsa
İbn Çüllî bul iriş havâssa
Bil ‘ilm-i hey’et bul Şerh-i Çagmîn
Bircendî’yi hem kıl ana tayîn
‘İlm-i ‘amelden bil usturlâbı
Aç Bist bâb’ı seyr it tulâbı
Rub‘-ı müceyyeb doğrı ‘ameldür
Oku ‘amel it kim bî-bedeldür
Rub‘-ı mukantar bil eyle seyrân
Cografya bil Takvîm-i buldân
Bil ‘ilm-i zîcden Si Fasl-ı Tûsî
Takvîmüñ oldur zîbâ ‘arûsı
‘İlm-i nücûmdan ahkâmı bulma
Olacag olur sen boş yorulma
Ahkâm-ı necmi bilmek hatardur
Ahkâm-ı şer‘i bil mu‘teberdür
Okut ‘ulûmı cüz’iyle bile
Teşrîh ‘ilmin Tıbb-ı nebî’yle
Teşrîh’i seyr it gör sen de san‘at
Tıbb ilmini bil bul tende sıhhat
Okut Sirâc’ı bil hem ferâ’iz
Rûz-nâmeler say keşf it gavâmız
Hem Şir‘a metni’n Şerh-ile okut
‘Âdâtın işle sünnetlerin tut
Ahlâk ‘ilmüñ bilgil Tarîkat
Hem tut hem okut oldur hakîkat
Hem on ikinci bâbı usûldür
‘İlm-i ‘usûl-i fıkh içre Tavzîh
Oku vü fehm it Tasrîh u Telvîh
Asl-ı hadîsden Nuhbe görürsin
‘İlm-i hadîse dogrı yürürsin
Bunlarla okut Metn-i meşârik
İbn-i Melek’den seyr it Mebârik
Tefsîr ‘ilmin bil bul Hidâyet
Beyzâvî olsun derse nihâyet
Çûn bu ‘ulûmı tahsîl idersin
Hep nüshayı bil tekmîl idersin
Me’zûn olursan okut ‘ulûmı
Neşr eyle halka nef‘-i ‘umûmı
‘Âmil olursan kâmil olursun
Hikmetleri hep sende bulursun
116 Çık hücreden gel eyle tenezzül
Hem it teehhül kesb it tevekkül
Sen cümle halka rıfk it halîm ol
Hüsn ü müdârâ eyle selîm ol
Dünyâyı sevme alma riyâset
Hükkâma gitme çekme siyâset
Her hâlde Hakka hoş i‘timâd it
Her işde anı cânuñla yâd it
Her emri tefvîz it eyle râhat
Teslîm u râzı ol bul sa‘âdet
‘İlm u ‘ameldür maksad cihândan
Hem ma‘rifetdür matlûb-ı cândan
Ta‘lîm-i dîndür çûn lübb-i tâ‘at
Dîn ‘ilmün okut sâat be sâat
Tahsîl-i ‘ilmüñ budur tarîki
Ehven ü akreb yoldur hakîkî
Tâliblere bu manzûme işdür
Târîhi bin yüz altmışla bişdür
Hakkî bu pendün hakdur muhakkak
‘İlm ü ‘amel hem tevfîk ide Hak
İbrahim Hakkı Erzurumi
Hicri: 1165 yılı
Derleyip sunan: İsa Erdoğan, 06.06.2021 Bağcılar
isaerdogan.com
Yorum Yapılmamış