Ashabı Kiramın Hepsi müçtehittir

Billahi esteğinu

Ulema arasında ihtilaflı olan mevzulardan biride bu Ashabın tamamının müçtehit olması meselesidir. Muhaliflerin talilleri karşısında şu aşağıdaki istidlal bence daha kuvvetli.

Resulullahın vârisleri olan Ehl-i sünnet âlimleri onların hepsi müctehiddir diyorlar. Peygamber efendimiz de, (Onların herhangi birisine uyan hidayete kavuşur) buyuruyor. Müctehid olmayan insana uyulur mu? Yukarıda yazdık, işte iki hadis-i şerif meali:
(Eshabım gökteki yıldızlar gibidir. Hangisine uyarsanız, hidayete kavuşursunuz.) [Darimi, Beyheki, İbni Adiy, İ. Münavi]

(Rabbim bana vahyetti ki: “Eshabın gökteki yıldızlar gibidir. Bazısı bazısından daha parlaktır. Onlardan birine uyan hidayet üzeredir”) [Deylemi]

Meselenin tevcihi:

Bazı sahabelerden hiç bir fetva işitilmemiş, bu husus onların müçtehit olmadığına delil tutulmuş, evet müçtehidliğe salahiyeti de olsa ama bunu kullanmamışsa sanki o vasıf onda yok gibidir. Ancak bu düşünce sahiplerinin yanıldığı nokta şurası: Fetva vermediği kesin bilinen bu sahabilere tabiin uysa dalaletemi düşerler yoksa hidayetemi?

Hazreti Peygamber buyurmuş: Onlara uyan elbette hidayete erer.

Peki Bu sahabenin ameli ve sireti Rasulullahtan kesin bilip öğrendiği malumata mı dayanır yoksa başka başka sahabeleri taklidemi ?
Kalbe kuvvetli gelen fikre göre bu sahabeler -fetva vermemişte olsalar- dini yaşantılarını Rasulullahtan kesin öğrendikleri kuvvetli ilme göre tanzim etmişlerdir. Müçtehidde zaten budur; Amelini kendi bilgisi istikametinde uygulayan, başkalarını taklit etmeyen kişi. Aslında bu gibiler gizli bir istinbatın sahibidirler.

Şu mana bazılarına gizli kalmış olacakki bu durumda olan Ashabı mukallit zannetmişler. Zira ulema nezidinde mükellef iki durumdan birinde olabilir: Ya müçtehid yada mukallit. “Müçtehit değil” denen kişiye mukallit, başkasına uyması zorunlu fert, denmiş oluyor.

İkinci bir tevcih:

Müçtehitliğin dereceleri var. Evet bütün Ashab mutlak müçtehit kabul edilmese bile, bu onları müçtehit fil mesele olmadıkları manasına gelmez. Rasulullahın şakirtlerini ve asrı saadetin mümtaz Şahsiyetlerini bazı meselelerde içtihat edebilecek kadar da sahibi salahiyet görmemek onlara haksızlık ve saygısızlık olur. Madem bazı mesailde de olsa içtihad edebiliyor demekki hepsi müçtehittir.

Radıy Allahü telal anhüm ecmain ve emeddena bi şefa’atihim. Amin